|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.197. अध्यायः 197
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
जापकोपाख्याने कालयमधर्मविप्रेक्ष्वाक्वादीनां संवादः॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
युधिष्ठिर उवाच। 12-197-0x(5972)(72741)
कालमृत्युयमानां ते इक्ष्वाकोर्ब्राह्मणस्य च।
विवादो व्याहृतः पूर्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति॥ 12-197-1(72742)
भीष्म उवाच। 12-197-2x(5973)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
इक्ष्वाकोः सूर्यपुत्रस्य यद्वृत्तं ब्राह्मणस्य च॥ 12-197-2(72743)
कालस्य मृत्योश्च तथा यद्वृत्तं तन्निबोध मे।
यथा स तेषां संवादो यस्मिन्स्थानेऽपि चाभवत्।
`येनैव कारणेनात्र धर्मवादसमन्वितः॥' 12-197-3(72744)
ब्राह्मणो जापकः कश्चिद्धर्मवृत्तो महायशाः।
षडङ्गविन्महाप्राज्ञः पैप्पलादिः स कौशिकः॥ 12-197-4(72745)
तस्यापरोक्षं विज्ञानं षडङ्गेषु वभूव ह।
वेदेषु चैव निष्णातो हिमवत्पादसंश्रयः॥ 12-197-5(72746)
सोयं ब्राह्मं पस्तेपे संहितां संयतो जपन्।
तस्य वर्षसहस्रं तु नियमेन तथा गतम्॥ 12-197-6(72747)
स देव्या दर्शितः साक्षात्प्रीतास्मीति तदा किल।
जप्यमावर्तयंस्तूष्णीं न स तां किंचिदब्रवीत्॥ 12-197-7(72748)
तस्यानुकम्पया देवी प्रीता समभवत्तदा।
वेदमाता ततस्तस्य तज्जप्यं समपूजयत्॥ 12-197-8(72749)
`चतुर्भिरक्षरैर्युक्ता सोमपानेऽक्षराष्टका।
जगद्बीजसमायुक्ता चनुर्विशाक्षरात्मिका॥' 12-197-9(72750)
समाप्य जप्यं तूत्थाय शिरसा पादयोस्तदा।
पपात देव्या धर्मात्मा वचनं चेदमब्रवीत्॥ 12-197-10(72751)
दिष्ट्या देवि प्रसन्ना त्वं दर्शनं चागता मम।
यदि चापि प्रसन्नासि जप्ये मे रमतां मनः॥ 12-197-11(72752)
सावित्र्युवाच। 12-197-12x(5974)
किं प्रार्थयसि विप्रर्षे किं चेष्टं करवाणि ते।
प्रब्रूहि जपतां श्रेष्ठ सर्वं तत्ते भविष्यति॥ 12-197-12(72753)
इत्युक्तः स तदा देव्या विप्रः प्रोवाच धर्मवित्।
जप्यं प्रति ममेच्छेयं वर्धत्विति पुनः पुनः॥ 12-197-13(72754)
मनसश्च समाधिर्मे वर्धेताहरहः शुभे।
तत्तथेति ततो देवी मधुरं प्रत्यभाषत॥ 12-197-14(72755)
इदं चैवापरं प्राह देवी तत्प्रियकाम्यया।
निरयं नैव याता त्वं यत्र याता द्विजर्षभाः॥ 12-197-15(72756)
यास्यसि ब्रह्मणः स्थानमनिमित्तमतन्द्रितः।
साधु ते भविता चैतद्यत्त्वयाऽहमिहार्थिता॥ 12-197-16(72757)
नियतो जप चैकाग्रो धर्मस्त्वां समुपैष्यति।
कालो मृत्युर्यमश्चैव समायास्यन्ति तेऽन्तिकम्।
भविता च विवादोऽत्र तव तेषां च धर्मतः॥ 12-197-17(72758)
भीष्म उवाच। 12-197-18x(5975)
एवमुक्त्वा भगवती जगाम भवनं स्वकम्॥ 12-197-18(72759)
ब्राह्मणोऽपि जपन्नास्ते दिव्यं वर्षशतं तथा।
सदा दान्तो जितक्रोधः सत्यसन्धोऽनसूयकः॥ 12-197-19(72760)
समाप्ते नियमे तस्मिन्नथ विप्रस्य धीमतः।
साक्षात्प्रीतस्तदा धर्मो दर्शयामास तं द्विजम्॥ 12-197-20(72761)
धर्म उवाच। 12-197-21x(5976)
द्विजाते पश्य मां धर्ममहं त्वां द्रष्टुमागतः।
जप्यस्यास्य फलं यत्तत्प्रंप्राप्तं तच्च मे शृणु॥ 12-197-21(72762)
जिता लोकास्त्वया सर्वे ये दिव्या ये च मानुषाः।
देवानां निलयान्साधो सर्वानुत्क्रम्य यास्यसि॥ 12-197-22(72763)
प्राणत्यागं कुरु मुने गच्छ लोकान्यथेप्सितान्।
त्यक्त्वाऽऽत्मनः शरीरं च ततो लोकानवाप्स्यसि॥ 12-197-23(72764)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-24x(5977)
कृतं लोकेन मे धर्म गच्छ त्वं च यथासुखम्।
बहुदुःखमहं देहं नोत्सृजेयमहं विभो॥ 12-197-24(72765)
धर्म उवाच। 12-197-25x(5978)
`अचलं ते मनः कृत्वा त्यज देहं महामते।
अनेन किं ते संयोगः कथं मोहं गमिष्यसि॥' 12-197-25(72766)
अवश्यं भोः शरीरं ते त्यक्तव्यं मुनिपुङ्गव।
स्वर्गमारोह भो विप्र किं वा वै रोचतेऽनघ॥ 12-197-26(72767)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-27x(5979)
किमुक्तं धर्म किं नेति कस्मान्मां प्रोक्तवानसि।
त्यज देहं द्विजेति त्वं ससंबुध्यात्र मे यदि॥ 12-197-27(72768)
न रोचये स्वर्गवासं विना देहमहं विभो।
गच्छ धर्म न मे श्रद्धा स्वर्गं गन्तुं विनाऽऽत्मना॥ 12-197-28(72769)
धर्म उवाच। 12-197-29x(5980)
अलं देहे मनः कृत्वा त्यक्त्वा देहं सुखी भव।
गच्छ लोकानरजसो यत्र गत्वा न शोचसि॥ 12-197-29(72770)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-30x(5981)
रमे जपन्महाभाग कृतं लोकैः सनातनैः।
सशरीरेण गन्तव्यं मया स्वर्गं न चान्यथा॥ 12-197-30(72771)
धर्म उवाच। 12-197-31x(5982)
`एवं ते कायसंप्रातिर्वर्तते मुनिसत्तम।'
यदि त्वं नेच्छसि त्यक्तुं शरीरं पश्य वै द्विज।
एष कालस्तथा मृत्युर्यमश्च त्वामुपागताः॥ 12-197-31(72772)
भीष्म उवाच। 12-197-32x(5983)
अथ वैवस्वतः कालो मृत्युश्च त्रितयं विभो।
ब्राह्मणं तं महाभागमुपगम्येदमब्रवन्॥ 12-197-32(72773)
यम उवाच। 12-197-33x(5984)
तपसोऽस्य सुतप्तस्य तथा सुचरितस्य च।
फलप्राप्तिस्तव श्रेष्ठा यमोऽहं त्वामुपब्रुवे॥ 12-197-33(72774)
काल उवाच। 12-197-34x(5985)
यथा वदस्य जप्यस्य फलं प्राप्तस्त्वमुत्तमम्।
कालस्ते स्वर्गमारोहुं कालोऽहं त्वामुपागतः॥ 12-197-34(72775)
मृत्युरुवाच। 12-197-35x(5986)
मृत्युं मां विद्धि धर्मज्ञ रूपिणं स्वयमागतम्।
कालेन चोदितो विप्र त्वामितो नेतुमद्य वै॥ 12-197-35(72776)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-36x(5987)
स्वागतं सूर्यपुत्राय कालाय च महात्मने।
मृत्यवे चाथ धर्माय किं कार्यं करवाणि वः॥ 12-197-36(72777)
भीष्म उवाच। 12-197-37x(5988)
अर्ध्यं पाद्यं च दत्त्वा स तेभ्यस्तत्र समागम।
अब्रवीत्परमप्रीतः स्वशक्त्या किं करोमि वः॥ 12-197-37(72778)
`स्वकार्यनिर्भरा यूयं परोपद्रवहेतवः।
भवन्तो लोकसामान्याः किमर्थं ब्रूत सत्तमाः॥ 12-197-38(72779)
यम उवाच। 12-197-39x(5989)
वयमप्येवमत्युग्रा धातुराज्ञापुरः सराः।
चोदिता धावमाना वै कर्मभावमनुव्रताः॥ 12-197-39(72780)
भीष्म उवाच।' 12-197-40x(5990)
तस्मिन्नेवाथ काले तु तीर्थयात्रामुपागतः।
इक्ष्वाकुरगमत्तत्र समेता यत्र ते विभो॥ 12-197-40(72781)
सर्वानेव तु राजर्षिः संपूज्याथ प्रणम्य च।
कुशलप्रश्नमकरोत्सर्वेषां राजसत्तमः॥ 12-197-41(72782)
तस्मै सोऽथासनं दत्त्वा पाद्यमर्ध्यं तथैव च।
अब्रवीद्ब्राह्मणो वाक्यं कृत्वा कुशलसंविदम्॥ 12-197-42(72783)
स्वागतं ते महाराज ब्रूहि यद्यदिहेच्छसि।
स्वशक्त्या किं करोमीह तद्भवान्प्रब्रवीतु माम॥ 12-197-43(72784)
राजोवाच। 12-197-44x(5991)
राजाऽहं ब्राह्मणश्च त्वं यदा षट्कर्मसंस्थितः।
ददानि वसु किंचित्ते प्रार्थितं तद्वदस्व मे॥ 12-197-44(72785)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-45x(5992)
द्विविधो ब्राह्मणो राजन्धर्मश्च द्विविधः स्मृतः।
प्रवृत्तश्च निवृत्तश्च निवृत्तोऽह प्रतिग्रहात्॥ 12-197-45(72786)
तेभ्यः प्रयच्छ दानानि ये प्रवृत्ता नराधिप।
अहं न प्रतिगृह्णामि किमिष्टं किं ददामि ते।
ब्रूहि त्वं नृपतिश्रेष्ठ तपसा साधयामि किम्॥ 12-197-46(72787)
राजोवाच। 12-197-47x(5993)
क्षत्रियोऽहं न जानामि देहीति वचनं क्वचित्।
प्रयच्छ युद्धमित्येवंवादी चास्मि द्विजोत्तम॥ 12-197-47(72788)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-48x(5994)
तुष्यसि त्वं स्वधर्मेण तथा तुष्टा वयं नृप।
अन्योन्यस्योत्तरं नास्ति यदिष्टं तत्समाचर॥ 12-197-48(72789)
राजोवाच। 12-197-49x(5995)
स्वशक्त्याऽहं ददानीति त्वया पूर्वमुदाहृतम्।
याचे त्वां दीयतां मह्यं जप्यस्यास्य फलं द्विज॥ 12-197-49(72790)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-50x(5996)
युद्धं मम सदा वाणी याचतीति विकत्थसे।
न च युद्धं मया सार्धं किमर्थं याचसे पुनः॥ 12-197-50(72791)
राजोवाच। 12-197-51x(5997)
वाग्वज्राब्राह्मणाः प्रोक्ताः क्षत्रिया बाहुजीविनः।
वाग्युद्धं तदिदं तीव्रं मम विप्र त्वया सह॥ 12-197-51(72792)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-52x(5998)
सेयमद्य प्रतिज्ञा मे स्वशक्त्या किं प्रदीयताम्।
ब्रूहि दास्यामि राजेन्द्र विभवे सति माचिरम्॥ 12-197-52(72793)
राजोवाच। 12-197-53x(5999)
यत्तद्वर्षशतं पूर्णं जप्यं वै जपता त्वया।
फलं प्राप्तं तत्प्रयच्छ मम दित्सुर्भवान्यदि॥ 12-197-53(72794)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-54x(6000)
परमं गृह्यतां तस्य फलं यज्जपितं मया।
अर्धं त्वमविचारेण फलं तस्य ह्यवाप्नुहि॥ 12-197-54(72795)
अथवा सर्वमेवेह मामकं जापकं फलम्।
राजन्प्राप्नुहि कामं त्वं यदि सर्वमिहेच्छसि॥ 12-197-55(72796)
राजोवाच। 12-197-56x(6001)
कृतं सर्वेण भद्रं ते जप्यं यद्याचितं मया।
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि किंच तस्य फलं वद॥ 12-197-56(72797)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-57x(6002)
फलप्राप्तिं न जानामि दत्तं यज्जपितं मया।
अयं धर्मश्च कालश्च यमो मृत्युश्च साक्षिणः॥ 12-197-57(72798)
राजोवाच। 12-197-58x(6003)
अज्ञातमस्य धर्मस्य फलं किं मे करिष्यति।
फलं ब्रवीषि धर्मस्य न चेज्जप्यकृतस्य माम्।
प्राप्नोतु तत्फलं विप्रो नाहमिच्छे ससंशयम्॥ 12-197-58(72799)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-59x(6004)
नाददेऽपरदत्तं वै दत्तं वा चाफलं मया।
वाक्यं प्रमाणं राजर्षे ममाद्य तव चैव हि॥ 12-197-59(72800)
सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीतये।
सकृदेव ददानीति त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्॥ 12-197-60(72801)
नाभिसंधिर्मया जप्ये कृतपूर्वः कदाचन।
जप्यस्य राजशार्दूल कथं वेत्स्याम्यहं फलम्॥ 12-197-61(72802)
ददस्वेति त्वया चोक्तं दत्तं वाचा फलं मया।
न वाचं दूषयिष्यामि सत्यं रक्ष स्थिरो भव॥ 12-197-62(72803)
अथैवं वदतो मेऽद्य वचनं न करिष्यसि।
महानधर्मो भविता तव राजन्मृषा कृतः॥ 12-197-63(72804)
न युक्ता तु मृषावाणी त्वया वक्तुमरिंदम।
तथा मयाऽप्यभिहितं मिथ्या कर्तुं न शक्यते॥ 12-197-64(72805)
संश्रुतं च मया पूर्वं ददानीत्यविचारितम्।
तद्गृह्णीष्वाविचारेण यदि सत्ये स्थितो भवान्॥ 12-197-65(72806)
इहागम्य हि मां राजञ्जाप्यं फलमयाचथाः।
तन्मे निसृष्टं गृह्णीष्व भव सत्येस्थितोपि च॥ 12-197-66(72807)
नायं लोकोऽस्ति न परो न च पूर्वान्स तारयेत्।
कुत एवापरान्राजन्मृषावादपरायणः॥ 12-197-67(72808)
न यज्ञाध्ययने दानं नियमास्तारयन्ति हि।
यथा सत्यं परे लोके तथेह पुरुषर्षभ॥ 12-197-68(72809)
तपांसि यानि चीर्णानि चरिष्यन्ति च यत्तपः।
समाशतैः सहस्रैश्च तत्सत्यान्न विशिष्यते॥ 12-197-69(72810)
सत्यमेकं परं ब्रह्म सत्यमेकं परं तपः।
सत्यमेकं परो यज्ञः सत्यमेकं परं श्रुतम्॥ 12-197-70(72811)
सत्यं वेदेषु जागर्ति फलं सत्ये परं स्मृतम्।
तपो धर्मो दमश्चैव सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्॥ 12-197-71(72812)
सत्यं वेदास्तथाङ्गानि सत्यं यज्ञास्तथा विधिः।
व्रतचर्या तथा सत्यमोंकारः सत्यमेव च॥ 12-197-72(72813)
प्राणिनां जननं सत्यं सत्यं सन्ततिरेव च।
सत्येन वायुरभ्येति सत्येन तपते रविः॥ 12-197-73(72814)
सत्येन चाग्निर्दहति स्वर्गः सत्ये प्रतिष्ठितः।
सत्यं यज्ञस्तपो वेदाः स्तोभा मन्त्राः सरस्वती॥ 12-197-74(72815)
तुलामारोपितो धर्मः सत्यं चैवेति नः श्रुतम्।
समां कक्षां धारयतो यः सत्यं ततोऽधिकम्॥ 12-197-75(72816)
यतो धर्मस्ततः सत्यं सर्वं सत्येन वर्धते।
किमर्थमनृतं कर्म कर्तुं राजंस्त्वमिच्छसि॥ 12-197-76(72817)
सत्ये कुरु स्थिरं भावं मा राजन्ननृतं कृथाः।
कस्मात्त्वमनृतं वाक्यं देहीति कुरुषेऽशुभम्॥ 12-197-77(72818)
यदि जप्यफलं दत्तं मया नेच्छसि वै नृप।
स्वधर्मेभ्यः परिभ्रष्टो लोकाननुचरिष्यसि॥ 12-197-78(72819)
संश्रुत्य यो न दित्सेत याचित्वा यश्च नेच्छति।
उभावानृतिकावेतो न मृपा कर्तुमर्हसि॥ 12-197-79(72820)
राजोवाच। 12-197-80x(6005)
योद्धव्यं रक्षितव्यं च क्षत्रधर्मः किल द्विज।
दातारः क्षत्रियाः प्रोक्ता गृह्णीयां भवतः कथम्॥ 12-197-80(72821)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-81x(6006)
न च्छन्दयामि ते राजन्नापि ते गृहमाव्रजम्।
इहागम्य तु याचित्वा न गृह्णीषे पुनः कथम्॥ 12-197-81(72822)
धर्म उवाच। 12-197-82x(6007)
अविवादोऽस्तु युवयोर्वित्तं मां धर्ममागतम्।
द्विजो दानफलैर्युक्तो राजा सत्यफलेन च॥ 12-197-82(72823)
स्वर्ग उवाच। 12-197-83x(6008)
स्वर्गं मां विद्धि राजेन्द्र रूपिणं स्वयमागतम्।
अविवादोऽस्तु युवयोरुमौ तुल्यफलौ युवाम्॥ 12-197-83(72824)
राजोवाच। 12-197-84x(6009)
कृतं स्वर्गेण मे कार्यं गच्छ स्वर्ग यथागतम्।
विप्रो यदीच्छते दातुं चीर्णं गृह्णातु मे फलम्॥ 12-197-84(72825)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-85x(6010)
बाल्ये यदि स्मादज्ञानान्मया हस्तः प्रसारितः।
निवृत्तलक्षणं धर्ममुपासे संहितां जपन्॥ 12-197-85(72826)
निवृत्तं मां चिराद्राजन्विप्रलोभयसे कथम्।
स्वेन कार्यं करिष्यामि त्वत्तो नेच्छे फलं नृप।
तपःस्वाध्यायशीलोऽहं निवृत्तश्च प्रतिग्रहात्॥ 12-197-86(72827)
राजोवाच। 12-197-87x(6011)
यदि विप्र विसृष्टं ते जप्यस्य फलमुत्तमम्।
आवयोर्यत्फलं किंचित्सहितं नौ तदस्त्विह॥ 12-197-87(72828)
द्विजाः प्रतिग्रहे युक्ता दातारो राजवंशजाः।
यदि धर्मः क्षुतो विप्र सहैव फलमस्तु नौ॥ 12-197-88(72829)
मा वा भूत्सह भोज्यं नौ मदीयं फलमाप्नुहि।
प्रतीच्छ मत्कृतं धर्मं यदि ते मय्यनुग्रहः॥ 12-197-89(72830)
भीष्म उवाच। 12-197-90x(6012)
ततो विकृतवैषौ द्वौ पुरुषौ समुपस्थितौ।
गृहीत्वाऽन्योन्यमावेष्ठ्य कुचेलावूचतुर्वचः॥ 12-197-90(72831)
न मे धारयसीत्येको धारयामीति चापरः।
इहास्ति नौ विवादोऽयमयं राजाऽनुशासकः॥ 12-197-91(72832)
सत्यं ब्रवीम्यहमिदं न मे धारयते भवान्।
अनृतं वदसीह त्वमृणं ते धारयाम्यहम्। 12-197-92(72833)
तावुभौ सुभृशं तप्तौ राजानमिदमृचतुः।
परीक्ष्यौ तु यथा स्याव नावामिह विगर्हितौ॥ 12-197-93(72834)
विरूप उवाच। 12-197-94x(6013)
घारयामि नरव्याघ्र विकृतस्येह गोः फलम्।
ददतश्च न गृह्णाति विकृतो मे महीपते॥ 12-197-94(72835)
विकृत उवाच। 12-197-95x(6014)
न मे धारयते किंचिद्विरूपोऽयं नराधिप।
मिथ्या ब्रवीत्ययं हि त्वां सत्याभासं नराधिप॥ 12-197-95(72836)
राजोवाच। 12-197-96x(6015)
विरूप किं धारयते भवानस्य ब्रवीतु मे।
श्रुत्वा तथा करिष्येऽहमिति मे धीयते मनः॥ 12-197-96(72837)
विरूप उवाच। 12-197-97x(6016)
शृणुष्वावहितो राजन्यथैतद्धारयाम्यहम्।
विकृतस्यास्य राजर्षे निखिलेन नराधिप॥ 12-197-97(72838)
अनेन धर्मप्राप्त्यर्थं शुभा दत्ता पुराऽनघ।
धेनुर्विप्राय राजर्षे तपःस्वाध्यायशीलिने॥ 12-197-98(72839)
तस्याश्चायं मया राजन्फलमभ्येत्य याचितः।
विकृतेन च मे दत्तं विशुद्धेनान्तरात्मना॥ 12-197-99(72840)
ततो मे सुकृतं कर्म कृतमात्मविशुद्धये।
गावौ च कपिले क्रीत्वा वत्सले बहुदोहने॥ 12-197-100(72841)
ते चोञ्छवृत्तये राजन्मया समुपवर्जिते।
यथाविधि यथाश्रद्धं तदस्याहं पुनः प्रभो॥ 12-197-101(72842)
इहाद्यैव प्रयच्छामि गृहीत्वा द्विगुणां फलम्।
एवं स्यात्पुरुषव्याघ्र कःशुद्धः कोऽत्र दोषवान्॥ 12-197-102(72843)
एवं विवदमानौ स्वस्त्यामिहाभ्यागतौ नृप।
कुरु धर्ममधर्मं वा विनये नौ समादध॥ 12-197-103(72844)
यदि नेच्छति मे दानं यथा दत्तमनेन वै।
भवानत्र स्थिरो भूत्वा मार्गे स्थापयिताऽद्य नौ॥ 12-197-104(72845)
राजोवाच। 12-197-105x(6017)
दीयमानं न गृह्णासि ऋणं कस्मात्त्वमद्य वै।
यथैव तेऽभ्यनुज्ञातं यथा गृह्णीष्व माचिरम्॥ 12-197-105(72846)
विकृत उवाच। 12-197-106x(6018)
दीयतामित्यनेनोक्तं ददानीति तथा मया।
नायं मे धारयत्यत्र गच्छतां यत्र वाञ्छति॥ 12-197-106(72847)
राजोवाच। 12-197-107x(6019)
ददतोऽस्य न गृह्णासि विषमं प्रतिभाति मे।
दणड्यो हि त्वं मम मतो नास्त्यत्र खलु संशयः॥ 12-197-107(72848)
विकृत उवाच। 12-197-108x(6020)
मयाऽस्य दत्तं राजर्षे गृह्णीयां तत्कथं पुनः।
को ममात्रापराधो मे दण्डमाज्ञापय प्रभो॥ 12-197-108(72849)
विरूप उवाच। 12-197-109x(6021)
दीयमानं यदि मया न गृह्णासि कथंचन।
नियच्छति त्वां नृपतिरयं धर्मानुशासकः॥ 12-197-109(72850)
विकृत उवाच। 12-197-110x(6022)
स्वयं मया याचितेन दत्तं कथमिहाद्य तत्।
गृह्णीयां गच्छतु भवानभ्यनुज्ञां ददानि ते॥ 12-197-110(72851)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-111x(6023)
श्रुतमेतत्त्वया राजन्ननयोः कथितं द्वयोः।
प्रतिज्ञातं मया यत्ते तद्गृहाणाविचारितम्॥ 12-197-111(72852)
राजोवाच। 12-197-112x(6024)
प्रस्तुतं सुमहत्कार्यमनयोर्गह्वरं यथा।
जापकस्य दृढीकारः कथमेतद्भविष्यति॥ 12-197-112(72853)
यदि तावन्न गृह्णामि जापकेनापवर्जितम्।
कथं न लिप्येयमहं पापेन महताऽद्य वै॥ 12-197-113(72854)
तौ चोवाच स राजर्षिः कृतकार्यौ गमिष्यथः।
नेदानीं मामिहासाद्य राजधर्मो भवेन्मृषा॥ 12-197-114(72855)
स्वधर्मः परिपाल्यस्तु राज्ञामिति विनिश्चयः।
विप्रधर्मश्च गहनो मामनात्मानमाविशत्॥ 12-197-115(72856)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-116x(6025)
गृहाण धारयेऽहं च याचितं संश्रुतं मया।
न चेद्भहीष्यसे राजञ्शपिष्ये त्वां न संशयः॥ 12-197-116(72857)
राजोवाच। 12-197-117x(6026)
धिग्राजधर्मं यस्यायं कार्यस्येह विनिश्चयः।
इत्यर्थं मे ग्रहीतव्यं कथं तुल्यं भवेदिति॥ 12-197-117(72858)
एष पाणिरपूर्वं मे निक्षेपार्थं प्रसारितः।
यन्मे धारयसे विप्र तदिदानीं प्रदीयताम्॥ 12-197-118(72859)
ब्राह्मण उवाच। 12-197-119x(6027)
संहितां जपता यावान्गुणः कश्चित्कृतो मया।
तत्सर्वं प्रतिगृह्णीष्व यदि किंचिदिहास्ति मे॥ 12-197-119(72860)
राजोवाच। 12-197-120x(6028)
जलमेतन्निपतितं मम पाणौ द्विजोत्तम।
सममस्तु सहैवास्तु प्रतिगृह्णातु वै भवान्॥ 12-197-120(72861)
विरूप उवाच। 12-197-121x(6029)
कामक्रोधौ विद्धि नौ त्वमावाभ्यां कारितो भवान्।
`जिज्ञासमानौ युवयोर्मनोत्थं तु द्विजोत्तम॥' 12-197-121(72862)
सहेति च यदुक्तं ते समा लोकास्तवास्य च।
नायं धारयते किंचिज्जिज्ञासा त्वत्कृते कृता॥ 12-197-122(72863)
कालो धर्मस्तथा मृत्युः कामक्रोधौ तथा युवाम्।
सर्वमन्योन्यनिष्कर्षे निकृष्टं पश्यतस्तव॥ 12-197-123(72864)
`सर्वेषामुपरिस्थानं ब्रह्मणो व्यक्तजन्मनः।
युवयोः स्थानमूलं निर्द्वन्द्वममलात्मकम्॥ 12-197-124(72865)
सर्वे गच्छाम यत्र स्वान्स्वाँल्लोकांश्च तथा वयम्।'
गच्छ लोकाञ्जितान्स्वेन कर्मणा यत्र वाञ्छसि॥ 12-197-125(72866)
` ततो धर्मयमाद्यास्ते वाक्यमूचुर्नपर्द्विजौ।
अस्माकं यः स्मृतो मूर्धा ब्रह्मलोकमिति स्मृतं॥ 12-197-126(72867)
तत्रस्थौ हि भवन्तौ हि युवाभ्यां निर्जिता वयम्।
युवयोः काम आपन्नस्तत्काम्यमविशङ्कया॥' 12-197-127(72868)
भीष्म उवाच। 12-197-128x(6030)
जापकानां फलावाप्तिर्मया ते संप्रदर्शिता।
गतिः स्थानं च लोकाश्च जापकेन यथा जिताः॥ 12-197-128(72869)
प्रयाति संहिताध्यायी ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्।
अथवाऽग्निं समायाति सूर्यमाविशतेऽपि वा॥ 12-197-129(72870)
स तैजसेन भावेन यदि तत्र रमत्युत।
गुणांस्तेषां समाधत्ते रागेण प्रतिमोहितः॥ 12-197-130(72871)
एवं सोमे तथा वायौ भूम्याकाशशरीरगः।
सरागस्तत्र वसति गुणांस्तेषां समाचरन्॥ 12-197-131(72872)
अथ तत्र विरागी स परं गच्छत्यसंशयम्।
परमव्ययमिच्छन्स तमेवाविशते पुनः॥ 12-197-132(72873)
अमृताच्चामृतं प्राप्तः शान्तीभूतो निरात्मवान्।
ब्रह्मभूतः स निर्द्वन्द्वः सुखी शान्तो निरामयः॥ 12-197-133(72874)
ब्रह्मस्थानमनावर्तमेकमक्षरसंज्ञकम्।
अदुःखमजरं शान्तं स्थानं तत्प्रतिपद्यते॥ 12-197-134(72875)
चतुर्भिर्लक्षणैर्हीनं तथा पड्भिः सषोडशैः।
पुरुषं तमतिक्रम्य आकाशं प्रतिपद्यते॥ 12-197-135(72876)
अथ नेच्छति रागात्मा सर्वं तदधितिष्ठति।
यच्च प्रार्थयते तच्च मनसा प्रतिपद्यते॥ 12-197-136(72877)
अथवा चेक्षते लोकान्सर्वान्निरयसंज्ञितान्।
निस्पृहः सर्वतो मुक्तस्तत्र वै रमते सुखम्॥ 12-197-137(72878)
एवमेषा महाराज जापकस्य गतिर्यथा।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमर्हसि॥ ॥ 12-197-138(72879)
इति श्रीमन्महाभारते सान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि सप्तनवत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 197॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-197-1 आयुःपरिच्छेदिका देवता कालः। प्राणवियोजिका मृत्युः। पुण्यापुण्यफलदायिका यमः। तत् तम्॥ 12-197-2 सूर्यपुत्रस्य यमस्य॥ 12-197-4 जापको मन्त्राध्ययनपरः। पैप्पलाद इति ड. पाठः॥ 12-197-7 देव्या सावित्र्या दर्शितो दर्शनदानेनानुगृहीतः॥ 12-197-14 समाधिर्नियमः॥ 12-197-15 निरयं स्वर्गं क्षयिणम्। याता यास्यसि। याता गताः॥ 12-197-16 अनिमित्तमजन्यम्। यज्जप्ये मे रमतां मन इति॥ 12-197-20 दर्शयामास आत्मानं दर्शितवान्॥ 12-197-24 बहुदुःखसुखमिति झ.ध. पाठः॥ 12-197-56 कृतमलं सर्वेण जपफलेन॥ 12-197-57 यज्जपितं जप्यं तस्येति शेषः॥ 12-197-61 अभिसंधिः कामः। निष्कामस्य जपस्यानन्तं फलमिति भावः॥ 12-197-62 दूषयिष्यामि अन्यथाकरिष्यामि॥ 12-197-66 मे मया निसृष्टं दत्तम्॥ 12-197-77 देहीति उक्त्वेति शेषः॥ 12-197-81 न च्छन्दयामि प्रतिगृह्णीष्वेति न प्रार्थितवानस्मि॥ 12-197-84 तत्प्रतीच्छतु मे फलमिति ध. पाठः। बहु गृह्णातु मे फलमिति ट. पाठः॥ 12-197-90 द्वौ पुरुषौ कामक्रोधौ॥ 12-197-93 परीक्ष्य त्वं यथा स्यावो नावामिति झ. पाठः॥ 12-197-94 प्रार्थना हि राज्ञोऽननुरूपेति तस्य कामो विकृतसंज्ञः। शान्तिस्वभावस्यापि जापकस्य याचित्वापि दीयमानं न गृह्णातीति राजानं प्रति यः क्रोधः स विरूपसंज्ञः। गोः फलं वाचं धेनुमुपासीतेति श्रुतेर्धेनुसरूप्रायाः वाचः। जपस्य फलमित्यर्थः॥ 12-197-98 धेनुर्वाक्। विप्राय परमेश्वराय॥ 12-197-106 धारयामीति झ. ट. पाठः॥ 12-197-118 निक्षेपार्थं प्रतिगृह्य प्रदानार्थम्॥ 12-197-131 तेषां सूर्यादिलोकपालानां गुणान् प्रकाशकत्वादीन्॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|